Historia Obserwacji Meteorologicznych

Początki obserwacji meteorologicznych na Śnieżce notuje się na okres letni 1824 roku, kiedy to w Kaplicy na Śnieżce zainstalowano barometr i termometry. Pierwszym obserwatorem był Karol Siebenhaar. Pomiary kontynuowano w miesiącach letnich do 1934 roku stopniowo poszerzając ich zakres o wysokość opadów, kierunek wiatru, wilgotność powietrza - przy pomocy higrometru włosowego oraz elektryczność atmosfery przy pomocy elektroskopów. Dodatkowo notowano czas wschodów i zachodów słońca. W dniu 05 lipca1827 roku zapadła decyzja o prowadzeniu stałych obserwacji meteorologicznych w miesiącach letnich jednak burza która 16 sierpnia1834 roku, spowodowała śmierć turysty oraz zniszczenie przyrządów meteorologicznych zakończyła dziesięcioletni okres pomiarowy. W latach późniejszych właściciel schroniska na Śnieżce Sommer prawdopodobnie kontynuował sporadycznie obserwacje parametrów meteorologicznych jednak nie zachowały się żadne notatki. Dopiero w 1880 roku ponownie rozpoczęto systematyczne obserwacje meteorologiczne. Tym razem pomiary prowadzone były przez cały rok przez telegrafistę austriackiego urzędu telefonicznego, w jeszcze istniejącym, chociaż już zdewastowanym budynku schroniska znajdującego się po czeskiej stronie granicy. W 1886 roku pomiary poszerzono o rejestrację ciśnienia przy pomocy barografu Richarda.

stare obserwatorium

W roku 1897 powstał projekt budowy obserwatorium na Śnieżce. Z inicjatywy ówczesnego kierownika Instytutu Meteorologicznego w Berlinie, powstał budynek obserwatorium, w którym to obserwacje meteorologiczne rozpoczęto w dniu 1 lipca 1900 roku. Brak drogi dojazdowej podczas budowy (droga jubileuszowa prowadząca na szczyt Śnieżki powstała w 1905 roku) spowodował, że cały materiał trzeba było transportować ręcznie. To, oraz warunki meteorologiczne spowodowało, że obiekt ten należał do najdroższych inwestycji w środkowej Europie. Obserwatorium wyposażono w wysokiej klasy sprzęt pomiarowy do podstawowych obserwacji meteorologicznych. Poza tym prowadzono obserwacje szczególnych zjawisk jak ognie Św. Elma, szadź.

Zarówno II wojna światowa jak i przejście frontu w 1945 roku nie spowodowały przerwy w obserwacjach meteorologicznych. Jest to zasługą obserwatora Kurta Glassa oraz asystenta obserwacyjnego Pawła Poloczka, którzy mimo rozkazów generała lotnictwa Von Vega nie wysadzili zaminowanego budynku obserwatorium. Dnia 17 maja 1945 roku obserwatorium zostało zajęte i oflagowane przez czeskich partyzantów, zdających sobie sprawę z wagi jaką w tamtych czasach miały obserwacje meteorologiczne dla lotnictwa. Z uwagi na posiadanie już przez Czechów dwóch podobnych, położonych w górach obserwatoriów, dnia 16 lipca 1945 roku, przy znacznej pomocy ówczesnej załogi, Śnieżka zostaje przejęta przez polską służbę meteorologiczną. Pan Glass i Poloczek prowadzili dalej obserwacje do 1946 roku przekazując równocześnie pomiary odpłatnie do Pragi.

Pomiary w tym okresie prowadzone były na specjalnie przygotowanym tarasie, na dachu budynku, oraz w starej lokalizacji ogródka meteorologicznego. Obserwatorium w tym okresie, z uwagi na trudne warunki lokalowe oraz specyficzną lokalizację ograniczyło się do wykonywania standardowych obserwacji - typowych dla etatowych stacji synoptycznych. Na wyposażeniu znajdowały się: barograf Sprunga, anemograf Steffensa-Heddego, aktynometr Michelsona, psychrometr Hassmana, heliograf Campbella-Stokesa, pluwiograf Hellmanna, a także zestaw termometrów, deszczomierze i inne.

Budynek obserwatorium z uwagi na specyficzne warunki meteorologiczne (bardzo silne wiatry, szadź, oblodzenie) był bardzo często remontowany. Już w 1949 roku powstał pierwszy projekt budowy nowego obserwatorium. Decyzje zapadły w 1953 roku, jednak dopiero w 1964 roku rozpoczęto prace projektowe zakończone rozpoczęciem budowy w drugiej połowie 1969 roku. Budowa była ogromną inwestycją wymagającą wstępnego przygotowania dróg dojazdowych na szczyt Śnieżki i zburzenia starego schroniska. Prace te wykonano już we wcześniejszych latach. Drogę z przerwami remontowano od 1964 do 1971 roku i ukończono ją już podczas prac nad Obserwatorium. W 1967 roku postawiono w okolicach Domu Śląskiego tymczasowy budynek pełniący funkcję zaplecza dla pracowników. Wszystkie prace mogły być wykonywane tylko w okresie od czerwca do września. Poza Obserwatorium trzeba było również wybudować nowe ujęcie wodne dla obiektów na Śnieżce, które miało pompować wodę do zbiorników na wysokość 200 m (wcześniej w "starym obserwatorium", woda była kupowana po czechosłowackiej stronie w schronisku, gdyż posiadali oni własne ujęcie wodne) obiekty te powstały w 1968 roku. Budowa samego Obserwatorium została zakończona 13 listopada 1974 roku, a od 01 stycznia 1975 roku rozpoczęto obserwacje w nowym budynku. Przez prawie dwa lata, do 23 października 1976 roku prowadzono równoczesne obserwacje porównawcze. Dopiero po ich zakończeniu datę 23 października 1976 roku uznaje się za początek obserwacji w nowym obiekcie. Stopniowo, zgodnie z przygotowanym planem badań, rozszerzano pomiary. Dnia 30 września 1976 roku uruchomiono aparaturę do pomiarów promieniowania słonecznego (całkowitego i rozproszonego).

W latach 70-tych prowadzono, przy współpracy z oddziałem PAN we Wrocławiu, program badań nocnego świecenia atmosfery (obłoki srebrzyste). Realizowano również wspólnie z PAN w Krakowie, pomiary hydrometeorologiczne w obszarze torfowisk na Równi pod Śnieżką. Nowe obserwatorium na Śnieżce było budowane z myślą o poszerzeniu standardowych pomiarów meteorologicznych badaniami radioaktywnego skażenia atmosfery oraz chemizmu opadów i powietrza. Kolejnym kierunkiem badań wykonywanych przez obserwatorium jest chemiczne zanieczyszczenie powietrza i opadów.

Obserwatorium Wysokogórskie na Śnieżce w dwa lata po śmierci kierownika mgr Tadeusza Hołdysa otrzymało 04 października 1985 roku jego imię. Ze względu na zły stan techniczny i zagrożenia, dla bezpieczeństwa turystów w 1989 roku rozebrano stary budynek, a w jego miejsce w 1991 roku przeniesiono ogródek meteorologiczny z deszczomierzami ze starej lokalizacji po stronie czeskiej. Pomysł przeniesienia budynku Starego Obserwatorium i odbudowania go w Karpaczu podchwycony przez całe środowisko niestety nie został doprowadzony do pomyślnego końca. Były problemy z pieniędzmi i decyzjami. Wszystko odkładało się w czasie a budynek niszczał. Jego odbudowę w Karpaczu planowano na terenie muzeum Sportu i Turystyki. Niestety po kilkunastu latach dewastacji, kiedy to jego rozbiórka stała się koniecznością, nie nadawał się już do ponownej odbudowy. W Obserwatorium na Śnieżce pozostał jego ostatni element - belka będąca ramą drzwi wejściowych.

Nową historię pomiarów i obserwacji dopisał 2009 rok. 16 marca 2009 roku nastąpiło osunięcie się podłogi górnego dysku Obserwatorium, poprzedzone kilka dni wcześniej niebezpiecznymi symptomami. Obserwacje nie zostały przerwane. Główną przyczyną katastrofy było zmęczenie nie najlepszej jakości materiałów oraz spawy. Całe szczęście nie uległa uszkodzeniu konstrukcja pozostałych dysków. Odbudowę dysku rozpoczęto od demontażu uszkodzonych elementów oraz zabezpieczenia obiektu. Sama odbudowa ruszyła z końcem lipca 2009 roku i została zamknięta przed sezonem zimowym. W roku 2010 planowane są dalsze prace we wnętrzu budynku i obicie odtworzonej konstrukcji blachą miedzianą.